Er was een tijd dat een station vooral een tussenruimte was. Het was geen bestemming, ook geen belevenisconcept of “mobiliteitshub”. Het was simpelweg een plek waar mensen moesten wachtten, waar ze af en toe op het verkeerde perron stonden zonder daar meteen een existentiële crisis van te maken – met een soort gelatenheid werden vertragingen sneller geaccepteerd. Dat was niet omdat vertraging toen prettiger was, maar omdat informatiestromen gewoon langzamer werkte dan de realiteit.

In de jaren ’70 hing rond stations nog iets van berusting. Mensen kwamen ruim op tijd. Niet uit efficiëntie, maar omdat vertraging simpelweg bij reizen hoorde. Een kaartje kocht u aan het loket, soms na een rij van tien mensen. Wonderlijk genoeg gaf dat wachten ook rust. Iedereen stond daar met hetzelfde doel. Niemand verwachtte onmiddellijke service. De tijd hobbelde wat trager voort.

In de jaren ’90 werd het station sneller – dat weet u ongetwijfeld – maar bleef het nog overzichtelijk. U kocht een papieren kaartje uit zo’n automaat dat guldenmunten en briefgeld verslond. Er was koffie in kartonnen bekers die de smaak hadden van verwarmd plafondmateriaal. Mensen namen een krant mee, een Donald Duck voor de kinderen of een puzzelboekje waarvan de pen het altijd nét niet deed.

Nuances met ‘nu’

Op internet gaan wat foto’s rond. En zoals wel vaker onthullen foto’s het een en ander. Zo ook rond het thema: “iedereen zit onderweg op die telefoon.” Dit keer had ik het plaatje zelf niet gezien, maar iemand vertelde erover. Zo’n beeld van een treincoupé vol mensen. Mensen die voor werk, plezier of een ander nuttig doel onderweg waren, maar erg spraakzaam was het niet. Waarom? Ieder voor zich had zijn eigen krant, verdiept in zijn eigen stukje verhaal. Verstopt. Het zal zeker niet altijd en overal zo zijn geweest, maar nuances blijven belangrijk – dat blijkt.

Dat is misschien het opvallendste verschil met nu. Vroeger waren mensen onderweg soms ook afgesloten van elkaar, alleen op een andere manier. De krant vormde een papieren muur. Nu is dat schermpje kleiner geworden, maar permanent aanwezig. Het station zelf veranderde ondertussen van wachtruimte in een doorgangsmachine.

Kaartje bij de automaat

We bliepen ons naar het volgende perron. Kaartjes hebben we al. En wénnen dat het is om eens te reizen met iemand die nooit met de trein gaat. Die moet soms nog een kaartje halen bij de automaat, heeft daar vragen over en noem het maar op.

Merkwaardig genoeg is de reiziger van vandaag vaak niet moe van de afstand, maar van voortdurende microbeslissingen. Moe van zo’n klein keuze-moment dat amper opvalt, maar tóch energie kost. Welk poortje werkt? Welke app opent u? Staat de korting goed ingesteld? Is dit de goede vervoerder? Moet er nog ingecheckt worden? Waarom piept het rood? Waarom duurt het een paar seconden voordat het paaltje op mijn pas reageert? Kleine mentale tikjes. Tik. Tik. Tik.

Verveling is een onbekend begrip

Vroeger was het die rij. Die is nu compleet verdwenen en vervangen door het icoontje op de telefoon dat aangeeft dat de app aan het laden is. Ook is er altijd wel een app waarmee we iets te doen hebben, zodat verveling een onbekend begrip wordt. Voor de smartphone moesten we natuurlijk een boek, een puzzelbreinboekje of iets anders meenemen om een beetje bezig te blijven.

Natuurlijk! Altijd meldingen, gebeld kunnen worden, appen en op de hoogte zijn van nieuws, berichten en dat soort alertmakers. De omroepen van de NS zijn overigens wel verbeterd. Waar vroeger een onduidelijke, krakende ruis begrijpelijk moest maken dat u inderdaad bij dát perron eruit moest, is de reis in veel gevallen via een scherm te volgen en is de intercom kraakhelder – mits die aan staat…

En inchecken bij de verschillende vervoerders in één reis? Het is net een digitale escaperoom op sommige trajecten.

Misschien zijn stations dus niet per se onrustiger geworden. Misschien zijn wij simpelweg nooit meer écht onderweg. Zelfs op perron 5 staan we nog half op kantoor, half in een familieapp en een kwart in een kortingsmail van een webshop waar we niets nodig hebben. Dat laatste rekent niemand ooit mee. Misschien zou dat juist eens moeten. Want ergens tussen die poortjes, piepjes en schermmeldingen verdween ongemerkt iets anders…

…die lege minuut.

Weer puzzelen onderweg?

Bij Puzzelbrein kunt u een gratis promotie-exemplaar ontvangen. Enthousiast geworden? Op deze pagina van Puzzelbrein kunt u zich abonneren. Daarbij heeft u de keuze tussen een halfjaarabonnement en een jaarabonnement.