Jarenlang leek het een gelopen race. De vertrouwde sirenes, die iedere eerste maandag van de maand om 12.00 uur door Nederland klinken, zouden uiterlijk op 1 januari 2028 verdwijnen. Volgens het kabinet was het verouderde systeem te duur om te vernieuwen en zou NL-Alert de taak volledig overnemen.

Maar enkele weken later draaide het verhaal onverwacht. De sirene blijft tóch bestaan.

Die koerswijziging zegt misschien wel meer over de tijd waarin we leven dan over de techniek zelf.

Minister David van Weel liet eerder weten dat er geen geld beschikbaar was voor een nieuw landelijk sirenenetwerk. Het bestaande systeem zou daarom worden uitgefaseerd. De overheid wees daarbij op NL-Alert, dat waarschuwingen rechtstreeks naar mobiele telefoons stuurt en volgens onderzoeken ruim 90 procent van de Nederlanders bereikt.

Kritiek

Toch kwam er vrijwel direct kritiek. Veiligheidsregio’s, deskundigen én een meerderheid van de Tweede Kamer vonden het riskant om volledig afhankelijk te worden van één digitaal systeem. Zeker nu de geopolitieke spanningen toenemen en ook Nederland nadrukkelijker nadenkt over weerbaarheid bij grootschalige crises.

De directeur van de Veiligheidsregio Rotterdam-Rijnmond, Arjen Littooij, noemde het zelfs “een volstrekt verkeerd signaal“. Volgens hem vullen de sirene en NL-Alert elkaar juist aan. Wanneer één systeem uitvalt, blijft het andere beschikbaar.

Dat argument kreeg uiteindelijk gehoor.

In een nieuwe brief aan de Tweede Kamer schrijft minister Van Weel dat een extra waarschuwingssysteem noodzakelijk blijft bij ernstige hybride of militaire dreigingen. Defensie gaat daarom meebetalen aan een nieuw landelijk aangestuurd sirenenetwerk. Ook moet het systeem sneller kunnen worden geactiveerd en gekoppeld worden aan detectiesystemen van Defensie.

Plan B

Opvallend is dat dezelfde discussie al jaren terugkeert. Sinds ongeveer 2020 zijn meerdere kabinetten van plan geweest de sirenes af te schaffen. Iedere keer stuitte dat op weerstand vanuit veiligheidsregio’s of de Tweede Kamer.

Ook onder Nederlanders blijkt het onderwerp te leven. In online discussies overheerst niet zozeer nostalgie, maar het idee van een reserveplan. Veel mensen vergelijken de sirene met een brandmelder of een verzekering: hopelijk heeft u die nooit nodig, maar juist daarom wilt u niet zonder zitten. Anderen wijzen erop dat telefoons leeg kunnen raken, netwerken kunnen uitvallen of dat niet iedereen voortdurend een mobiele telefoon bij zich heeft.

Er zijn ook tegengeluiden. Sommigen vinden dat een sirene zonder uitleg beperkt bruikbaar is. Een loeiend alarm vertelt immers niet wát er aan de hand is of welke actie nodig is. Juist daarin is NL-Alert sterker: een bericht kan direct aangeven of u moet schuilen, ramen sluiten of een gebied verlaten.

Waarschijnlijk ligt de toekomst daarom niet in een keuze tussen oud of nieuw, maar in een combinatie van beide. De sirene trekt onmiddellijk de aandacht. NL-Alert geeft vervolgens de uitleg.

Dat lijkt ook de richting waarin Nederland nu beweegt.

De bekende sirene blijft dus voorlopig onderdeel van het Nederlandse waarschuwingssysteem. Niet omdat de techniek uit de jaren negentig zo modern is, maar omdat crises onverwacht en nooit welkom zijn. En juist op het moment dat alles uitvalt, blijkt een extra vangnet soms waardevoller dan jarenlang onzichtbaar leek.

Naar of deze discussie voor het laatst gevoerd is? Dat gaan we zien…