Hoewel AI een relatief plotselinge opmars lijkt te zijn, is kunstmatige intelligentie al helemaal geïntegreerd in het dagelijks leven. Informatie wordt binnen luttele seconden gegenereerd, afbeeldingen van niet-bestaande mensen tot aan de hulpmiddelen in huis en in bedrijven die het leven aanzienlijk gemakkelijker maken maken AI bijna onmisbaar. Ondanks het gemak klinken steeds meer kritische geluiden die ons vertellen dat het helemaal niet zo’n goed idee is om gedachteloos deze artificial intelligence te omarmen. En logisch ook, want in de strijd tegen dementie rijst de vraag: Wat betekent al deze technologie voor mijn hersenen? Zeker rond en na uw vijftigste verdient uw mentale welzijn extra aandacht. In dit artikel gaan we hier een beetje dieper op in.

De impact op hersenen

Er zijn inmiddels verschillende onderzoeken geweest die aantonen aan dat frequent en intensief gebruik van AI leidt tot minder hersenactiviteit, een daling van creativiteit en zelfs een versnelde cognitieve achteruitgang. Dit effect is het sterkst bij AI-varianten zoals ChatGPT, Perplexity.ai en DeepSeek, die denkwerk en creativiteit vrijwel volledig kunnen uitbesteden aan algoritmes. Steeds vaker wordt het fenomeen “cognitieve offloading” aangestipt: men vertrouwt AI-systemen voor probleemoplossing, schrijven, zoekwerk en zelfs het maken van keuzes. Bekende voorbeelden van cognitieve offloading zijn ook wel de rekenmachine, Google Maps en herinnergingsapps. De hersenen hoeven zelf minder actief aan de slag, wat snel tot gemakzucht en minder verbindingen in het brein leidt.

“ChatGPT-gebruik maakt uw hersenen lui, blijkt uit een MIT-studie”

Vanaf welke tijdspanne is het gebruik van AI schadelijk?

Om in extremen te spreken is er natuurlijk een verschil tussen een keertje ChatGPT gebruiken omdat u even iets wilt opzoeken en het dagelijks gebruik omdat u van de ochtend tot de avond AI alles voor u laat uitzoeken. En dan is er nog een groot, grijs gebied daartussenin.

De negatieve gevolgen voor het brein zijn vooral merkbaar wanneer AI dagelijks meerdere uren actief wordt ingezet voor complexe denktaken, creëren en besluitvorming. Uit onderzoek blijkt dat dagelijks intensief gebruik (meer dan een uur per dag) bij vijftigplussers direct tot minder hersennetwerken en lagere hersenactiviteit leidt. Af en toe gebruik, bijvoorbeeld enkele keren per week of slechts kortstondig, heeft een veel minder ingrijpend effect, zeker als dit wordt afgewisseld met activiteiten die de hersenen juist stimuleren. Denk hierbij bijvoorbeeld aan lezen, puzzelen, sociaal contact en het leren van nieuwe vaardigheden.

Scheren we alle vormen van AI over één kam?

Het grootste risico ligt bij generatieve AI-toepassingen voor tekst en beeld. Dat zijn bijvoorbeeld:

• Chatbots zoals ChatGPT, Perplexity.ai en DeepSeek, die het denkwerk uit handen nemen.
• Beeldgeneratie tools als Dall-E en Midjourney, die creatieve processen kunnen vervangen.
• AI-programma’s als Grammarly en Jasper voor automatische contentcreatie.

Domotica en smart home systemen, zoals bijvoorbeeld slimme verlichting (Philips Hue), thermostaten (Google Nest), robotstofzuigers en stemgestuurde assistenten (Google Home, Alexa, Siri) nemen vooral praktische taken over maar hebben nauwelijks invloed op cognitieve hersenfuncties. Zij vergroten het gemak in huis zonder denkwerk structureel uit handen te nemen. Al is er natuurlijk ook wat voor te zeggen zelf het weer in de gaten te houden en de verwarming enz. te regelen in huis.

U kunt meer lezen over de verschillende soorten kunstmatige intelligentie in dit artikel van Brthrs.nl

“De zogenaamde cognitieve offloading wordt risicovoller naarmate men meer vertrouwt op AI, met name bij tools die tekst en beeld genereren.”

AI in de zorg en bij ouderdom

AI wordt ook steeds belangrijker in de ouderenzorg. Sterker nog: technologie, zoals skeletherkenning en prognosemodellen uit data, helpt om dementie en Parkinson eerder op te sporen, en om zorg meer op maat te maken. In het verpleeghuis werkt men dus aan een toekomst met AI-ondersteuning die juist de levensstandaard verhoogt en het ziekteproces sneller opspoort.

Leestip: AI helpt dementie en Parkinson eerder op te sporen van zusterjansen.nl

Hoe houdt u het allemaal behapbaar?

• Beperk actief gebruik van AI-tools die automatische teksten voor u schrijven tot maximaal één uur per dag. Wissel AI-activiteiten af met ouderwetse uitdagingen zoals lezen, schrijven, puzzelen of nieuwe dingen leren.
• Gebruik AI als aanvulling, niet als volledige vervanging van uw eigen denkkracht of creativiteit.
• Maak bewust tijd vrij voor sociale interactie en het trainen van uw geheugen en uw denkvermogen. Kritisch uitzoeken welke impact AI op uw hersenen heeft, geeft wellicht nog een interessante wending ook.
• Wees niet té ongerust over het gebruik van kunstmatige intelligentie, zolang u zelf scherp blijft nadenken bent u super goed op weg. Want zorgen maken geeft weer andere gezondheidsproblemen.

Is ‘ouderwets’ leven dan gezonder?

We zouden bijna tot de conclusie komen dat we voor de regie over ons brein dan maar beter alle apparaten het huis uit gooien en één telefoon in de hal neerzetten voor de bereikbaarheid – met optioneel een telefoonboekje.

Maar nee, het leven zonder AI is niet per definitie het meest gezond, maar bewust gebruik en voldoende mentale uitdaging zijn essentieel om uw hersenen in topconditie te houden boven de vijftig. Het ouderwets werken met pen en papier, lezen van boeken, oplossen van raadsels en het blijven ontwikkelen van nieuwe vaardigheden dragen allemaal bij aan een actief en flexibel brein.

Het is de kunst om de juiste balans te vinden tussen het gebruik van middelen die het leven makkelijker maken en het onszelf soms een beetje lastiger maken om gezond te blijven. Bewust gebruiken van kunstmatige intelligentie en vooral op die andere momenten als vanouds zelf door processen worstelen blijkt het meest gezond te zijn voor uw hersenen.

Blijf vooral nieuwsgierig en ga door met het uitdagen van uw brein.

Bronnen:

• ChatGPT maakt je hersenen lui van National Geographic
• Ons brein maakt minder verbindingen van Dutch IT Channel
• Een ouder brein kan nog meer dan je denkt van Scientias
• Welke soorten AI zijn er? van Brthrs
• AI helpt dementie en Parkinson eerder op te sporen van zusterjansen.nl