Stel u voor: u zit ’s avonds rustig op de bank met een kopje thee. U klikt op een artikel dat u nieuwsgierig maakt, maar de letters zijn weer eens piepklein, de kleuren flets en — o ja — dat ene filmpje waar iedereen het over heeft… geen ondertiteling. U zucht. “Vroeger zag ik dit nog prima.” óf u denkt: “Dit is toch altijd al zo geweest. Maakten ze het maar toegankelijker allemaal.”

Want eerlijk is eerlijk: niet iedereen heeft dezelfde gebruiksaanwijzing als het om ogen en oren gaat. De een pakt de leesbril erbij, de ander heeft altijd al hulpmiddelen gebruikt om goed te kunnen zien of horen. En sommigen hebben nergens last van, maar kennen wél iemand in hun omgeving die dat soort hulpmiddelen goed zou kunnen gebruiken.

Wat al deze mensen gemeen hebben? Ze willen meedoen in het leven, óók online.

Waarom dit onderwerp juist nu relevant is

Informatie is overal. Van belastingzaken tot kledingadvies, van recepten tot herinneringen uit de jaren ’70 die ineens weer opduiken via een Facebook-post.

Maar als de vorm moeilijker te lezen of te horen is, raakt de inhoud uit beeld. Zonde, want juist in deze digitale tijd is het belangrijk én prettig om zelfstandig uw weg te vinden.

In Nederland hebben meer dan 350.000 mensen een visuele beperking en meer dan 1,5 miljoen mensen kampen met gehoorproblemen (oogvereniging.nl). Dat zijn geen zeldzame uitzonderingen — dat is dagelijkse realiteit voor veel mensen, jong en oud. Gelukkig is er door de verbeterde technieken steeds meer mogelijk.

Voor wie minder hoort
(of iemand kent)

Live ondertiteling: alles wat u hoort, nu als tekst

Wist u dat u op uw computer automatische ondertiteling kunt inschakelen? Google Chrome biedt “Live Captions” aan: het vangt gesproken woorden op en laat ze als tekst in beeld verschijnen. Handig bij filmpjes zonder ondertiteling of Zoom-gesprekken met ruis.

• Werkt op de meeste websites
• U hoeft niks te downloaden

 Zo schakelt u het in:

Instellingen > Toegankelijkheid > Live Captions
Meer uitleg via:
Support Google Chrome Vindt u de pagina’s te ingewikkeld? Zoek dan op YouTube naar iets als “Uitleg Chrome live ondertiteling” — daar vindt u vaak duidelijke Nederlandstalige video’s waarin het rustig wordt uitgelegd.

Apps die luisteren en typen

Wilt u een opname of livegesprek automatisch laten uitschrijven? Dat kan met transcriptie-apps.

• Otter.ai: maakt van spraak automatisch tekst
  
• Speechnotes: Een app via Google Play. Een eenvoudige, gebruiksvriendelijke app voor spraak naar tekst

Tip: ook handig als u wel goed hoort, maar liever terugleest dan terugluistert.

Juist liever luisteren?

Sommige mensen houden gewoon niet van lezen — of kunnen het niet makkelijk. U kunt dan een schermlezer gebruiken of een eenvoudige voorleesfunctie die uw apparaat al heeft.

De Support websites zijn soms wat ingewikkeld en soms Engelstalig. U kunt elke webpagina eenvoudig vertalen door met de rechtermuisknop ergens op de pagina te klikken en te kiezen voor “Vertalen naar Nederlands” (in Google Chrome). Is het te ingewikkeld? Vindt u de support-pagina’s te ingewikkeld? Zoek dan op YouTube naar iets als “Uitleg Chrome live ondertiteling” — daar vindt u vaak duidelijke Nederlandstalige video’s waarin het rustig wordt uitgelegd.

• Op iPhone/iPad:
  Ga naar Instellingen > Toegankelijkheid > Gesproken inhoud > ‘Spreek selectie uit’
  Meer informatie: Support Apple
• Op Android:
  Activeer ‘Select to Speak’ via Instellingen > Toegankelijkheid
  Meer informatie: Support Google
• Op Windows-pc’s:
  De gratis schermlezer NVDA leest alles op het scherm hardop voor.
• In Chrome-browser:
  Installeer een voorleeshulp zoals Read Aloud

Of u nu slechter ziet, dyslexie hebt of gewoon liever hoort dan leest: dit soort hulpmiddelen zijn goud waard.

Voor wie minder scherp ziet
(of alles juist net even groter wil)

Laat uw computer voorlezen

Schermlezers zijn programma’s die alles op het scherm voorlezen: tekst, knoppen, kopjes. Voor wie moeite heeft met lezen, of liever luistert dan tuurt.

• Apple-gebruikers: VoiceOver (al aanwezig op iPhone, iPad, Mac)
• Windows-gebruikers: NVDA (gratis)
• Android-gebruikers: TalkBack (zit standaard op uw toestel)

Deze software werkt uitstekend op goed gestructureerde websites waar tekst écht tekst is, en niet verborgen zit in plaatjes.

Groot, groter – rustig

Niet iedereen wil alles voorgelezen krijgen. Soms is het al genoeg om de tekst groter of rustiger in beeld te krijgen.

Handige functies:

• Zoomfunctie in de browser: gebruik Ctrl + (Windows) of Cmd + (Mac)
• Windows Vergrootglas: via het vergrootglasicoontje in de taakbalk
• Donkere modus met lichte letters: Dark Reader

Rustige leesmodus in Firefox

Met één klik haalt u reclame en overbodige elementen weg. Gewoon een wit scherm met zwarte tekst. Heerlijk overzichtelijk. Klik op het boek-icoon 📖 rechts in de adresbalk.

Werkt dit allemaal op onze website? Ja hoor.

De website plezierig50plus.nl is eenvoudig. Geen flitsende banners, geen bewegende knoppen, geen cruciale informatie die alleen op afbeeldingen staat.

• De teksten zijn goed gestructureerd
• Knoppen en kopjes zijn logisch aangegeven
• Afbeeldingen zijn decoratief of herhalen wat al in de tekst staat

Wat betekent dat? Dat al die handige tools — vergroting, voorlezen, ondertiteling — gewoon werken, zonder dat u of wij iets ingewikkelds hoeven te doen.

Voor wie denkt: “Is dit iets voor mij?”

Misschien leest u dit artikel zonder moeite. Maar misschien denkt u nu aan uw partner, een buurvrouw of een vriend(in) die de letters altijd net iets dichterbij moet houden of de volumeknop van Zoom flink open heeft staan. Voor hen kan één goede tip het verschil maken tussen afhaken en meedoen.

Tot slot: liever een hulpmiddel dan een gemiste boodschap

We leven in een tijd waarin techniek ons leven makkelijker kan maken — als we weten waar we moeten kijken. En dat hoeft echt niet met een stappenteller, slaapapp of koelkast met wifi. Soms is een simpele knop genoeg.

Dus kijk eens rond in de instellingen van uw telefoon of computer. Of probeer één van de apps hierboven. Doe het voor uzelf, of voor iemand van wie u houdt. Want heldere informatie is geen luxe, maar een recht waarbij iedereen mag meedoen.

Samenvatting

U hoort minder: Live ondertiteling (Chrome), transcriptie-apps (Otter, Speechnotes)
U ziet minder of leest liever anders:  Vergroten, donkere modus, schermlezers (NVDA, VoiceOver, TalkBack)
U kent iemand met beperkingen: Stuur dit artikel door of tip een van de gratis hulpmiddelen hierboven aan